عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )
441
تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )
گفت : صواب آنست كه بابتدا بغزنين رويم و آن را ضبط كنيم . چون غزنين بدست ما آمده باشد ، آن سپاه زود بدست آيد . و از هپيان با لشكر خويش بغزنين آمد ، و مردمان غزنين همه پيش او آمدند ، و او را تعزيت كردند ، او بماتم نشست . و چون فارغ [ 272 ] شد ، همه اهل غزنين بيامدند ، و خويشتن را عرضه كردند ، و امير مودود رحمة اللّه ايشان را نيكوى گفت . و امير همه زمستان كار همى ساخت و تدبيرها همى كرد . چون بهار آمد ، لشكر بساخت ، و روى بحرب عم نهاد . و چون به دنپور [ 1 ] رسيد لشكر امير محمد نيز آنجا رسيده بود . پس صفها بكشيدند . و هر دو لشكر تعبيه كردند و حرب بپيوستند . و آن روز همه روز حرب همى كردند ، تا شب اندر آمد ، از يك ديگر باز شدند . و چون امير مودود بجاى خويش باز آمد ، وزير و سالاران را بخواند و تدبيرها كرد ، پس اندر سر كس فرستاد سوى امير اجل سيد ابو منصور عبد الرشيد بن يمين الدوله ادام اللّه ملكه ، و سوى وى پيغامها داد : « كه من دانم كه تو بيكبار نتوانى
--> [ ( 1 - ) ] هر دو : بدينور ؟ در تاريخ بيهقى ( ص 331 - 690 ) هم آن را دينور طبع كرده و احتمال دادهاند ، كه پر شور باشد ؟ ولى اين هر دو احتمال از صحت دورست ، و اصل كلمه دنپور يا دنبور است ، كه مراد از جلال آباد كنونى . باشد ، در حدود العالم گويد : كوه . . . در حدود ويهند و دنپور و لمغان بر جنوب بلور . . . گذرد ( ص 28 ) و ديگر روديست از حدود لمغان و دنپور از كوه بكشايد ( 41 ) و باز در بيان شهرهاى گرديز و لمغان و ويهند و بنير گويد : دنپور شهريست بر كرانهء رود نهاده و اندر وى جاى بازرگانان است از همه خراسان و اندر روى بتخانهاست ( ص 72 ) كه در اين جا باز طابع آن را بغلط دينور طبع كرده است . درين بيت فردوسى هم از دنبر مراد همين دنپور است كه گفت : ز زابلستان تا بدرياى سند * همه كابل و دنبر و ماى هند ( شهنامه 3 ر 133 ) اين دنپور تا عصر با برهم آدينه پور بود . كه در تزك خود آن را بارها آورده است . در طبقات ناصرى ( 1 ر 234 ) گويد كه مودود نصرت يافت ، در حدود ننگرهار محمد گرفتار شد . چون دنپور قديم و آدينهپور يا برودنبر فردوسى در همين ولايت ننگرهار كنونى وقوع داشت ، لا بد همين حدود جلال آباد يا هده باشد كه آثار مدنيت اين سرزمين راهيون تسنگ زاير چينى به تفصيل بيان مىكند . در حفريات جديدهم آثار عتيقه مهم بودائى از آن بر آمده است .